Wintergebruik van de tuin: hoe Nederlanders de buitenruimte langer benutten
De Nederlandse tuin werd lange tijd vooral van mei tot september intensief gebruikt. Tussen oktober en april was hij vooral een uitzichtruimte vanuit het raam, met een paar uitzonderingen voor mensen die graag een rondje wandelen of een keer een vuurkorf aansteken op een heldere herfstavond. Wat zich in de afgelopen vijftien jaar heeft afgetekend, is een merkbare verlenging van het tuinseizoen. Steeds meer Nederlanders gebruiken hun buitenruimte ook in de wintermaanden, met inrichtingen en gewoontes die het mogelijk maken om in november, december, januari en februari nog steeds buiten te zitten.
Deze ontwikkeling heeft te maken met veranderingen in onze beleving van wonen, maar ook met verbeteringen in materialen en technieken die het wintergebruik comfortabel maken. Een tuin in december is niet hetzelfde als een tuin in juni, en dat hoeft ook niet. Wat de winter aan ervaring biedt, is een andere soort buitenheid: kouder, helderder, stiller en met andere lichteffecten dan in de zomer. Wie deze kwaliteiten leert waarderen, ontdekt dat de wintertuin een aparte schoonheid heeft die in de zomer juist verloren gaat.
Inhoud van dit artikel
1 De terugkeer van het vuur
Een van de meest zichtbare ontwikkelingen in Nederlandse tuinen van de laatste tien jaar is de terugkeer van het vuur. Een vuurkorf, een vuurschaal, een buitenhaard, een gemetselde vuurplaats: het is een vrijwel universele inrichting geworden voor mensen die hun tuin ook in koudere periodes willen benutten. Wat hier werkt is meer dan alleen de warmte. Een vuur in de buitenlucht heeft een sociale uitwerking die geen enkele warmtebron binnen kan evenaren. Mensen verzamelen zich er omheen, gesprekken worden trager en dieper, en de tijd lijkt anders te lopen dan voor of na het moment bij het vuur.
Voor wie wil dat zijn winter actiever wordt doorgebracht, is een vuurplaats een investering van een paar honderd tot enkele duizenden euro's die zich uitbetaalt in tientallen avonden per jaar. Voor families met kinderen biedt het een ervaring die voor veel jongeren onvergetelijk wordt: marshmallows roosteren, sterren kijken, in dekens gewikkeld een uur of twee buiten zitten.
2 Verlichting als verlengstuk van de woonruimte
Een tweede zichtbare ontwikkeling is hoe Nederlanders met buitenverlichting omgaan. Waar het vroeger volstond om een lampje boven de achterdeur te hebben en een paar tuinpaden te verlichten, zien we tegenwoordig veel doordachtere lichtontwerpen. Schemerlampen tussen planten, lichtbollen op het terras, indirecte verlichting onder zitruimtes, kleine lampjes door takken van een boom of een grote struik. Een goed verlicht stuk tuin gedraagt zich als verlengstuk van de woonkamer, ook in donkere periodes.
Een tuin die 's avonds zichtbaar is vanuit binnen blijft een ruimte waar de bewoners zich aan verbonden voelen. Een tuin die in het donker verdwijnt, is na zes uur 's avonds niet meer onderdeel van het huis. Het verschil is voor de winter aanzienlijk groot, juist omdat het al vroeg donker wordt.
3 Het tuingebouw als wintervariant van een woonkamer
Een derde ontwikkeling die het wintergebruik substantieel beïnvloedt, is de opkomst van overdekte ruimtes in de tuin die het hele jaar bruikbaar zijn. Een veranda, een overkapping, of een volwaardige blokhut bieden een geheel andere wintertuinervaring dan een open terras. Blokhutten met goede isolatie en eventueel een kleine verwarming zijn in toenemende mate populair bij Nederlandse huiseigenaren die niet alleen in de zomer maar het hele jaar door buiten willen kunnen verblijven. Een kop koffie op een zonnige decembermiddag, een kerstfilm kijken met een dekentje aan, een gezelschap voor kerstmarkten dat na het bezoek nog even napraat: het zijn allemaal momenten die in een tuingebouw mogelijk worden waar ze in de open tuin niet kunnen plaatsvinden.
4 Wat de tuin in de winter aan ervaring biedt
Wie eenmaal gewend raakt aan tuingebruik in de wintermaanden, ontdekt vaak iets onverwachts. De tuin in een koudere periode heeft een eigen schoonheid die in de zomer niet zichtbaar is. De silhouetten van kale takken tegen een avondhemel, de structuur van een tuin die in de zomer door veel groen wordt gemaskeerd, het geluid van wind en regen op een dak terwijl je daar warm onder zit.
Daarnaast helpt wintergebruik van de tuin tegen wat een sluipende voorhuisigheid genoemd zou kunnen worden. Een Nederlander die van oktober tot maart binnen blijft, krijgt minder daglicht en minder gevoel van seizoensovergang dan iemand die ook in deze maanden buiten verblijft. Wie zijn tuin het hele jaar gebruikt, krijgt iets terug dat groter is dan alleen het uitbreiden van zijn buitenruimte.
5 Een tuin die met je leeft
Wat al deze ontwikkelingen samen aangeven, is dat de Nederlandse tuin haar plek als zomerontruimte achter zich aan het laten is. Voor steeds meer huishoudens is de tuin geen seizoensvertrek meer maar een ruimte die net als de rest van het huis met de jaargetijden mee verandert van gebruik.